DE NACHTELIJKE HEMEL HEEFT ALTIJD IETS BIJZONDERS IN PETTO. WIJ KEKEN EVEN IN DE HEMELKALENDER 2010 VAN DE VERENIGING VOOR STERRENKUNDE WAT ER DIT JAAR NOG OP HET PROGRAMMA STAAT…

De Planeten

Vijf planeten van ons zonnestelsel kan je gemakkelijk 's avonds en 's nachts zien. Hun positie tussen de sterren verandert van dag tot dag en van seizoen tot seizoen.

Venus is een bijzonder heldere planeet. Omdat haar baan binnen die van de Aarde ligt, is ze soms als morgenster en dan weer als avondster te zien. Dit jaar zie je Venus 's avonds in het westen van maart tot augustus. Er is tevens een samenstand met Mercurius, met een smalle maansikkel op 15 april, en ook een samenstand met Mars en Saturnus begin augustus 's avonds in het westen.

Jupiter, de grootste planeet van ons zonnestelsel, moet niet onderdoen voor Venus. Hij is in januari nog zichtbaar in het westen en wordt dan weer zichtbaar 's morgens vanaf april. Tijdens de maand augustus is Jupiter de volledige nacht zichtbaar. Oppositie is op 21 september en de planeet blijft verder ’s avonds zichtbaar tot december.

Saturnus beweegt zich nog trager dan Jupiter tussen de sterren. We vinden Saturnus aan de hemel in het sterrenbeeld Maagd. Saturnus is 's avonds te zien en in maart en april de hele nacht. De oppositie is op 22 maart . Daarna kunnen we Saturnus 's avonds volgen tot augustus. We moeten dan wachten tot oktober: dan is de planeet 's morgens in het oosten te zien. De ringen rond Saturnus zijn ook dit jaar nog zeer nauw.

Mars is een vluchtige planeet die zich snel aan de hemel beweegt. In januri en februari kan je Mars gedurende de ganse nacht waarnemen. Mars beweegt zich in januari van het sterrenbeeld Leeuw naar het sterrenbeeld Kreeft. Mars is het dichtst bij de aarde op 27 januari en bereikt haar maximale helderheid  bij de oppositie op 29 januari . In maart en april staat ze in de buurt van de tweelingen maar is veel helderder dan Pollux. Mars wordt  stationair op 11 maart en in mei keert Mars terug vanuit het sterrenbeeld Kreeft naar de Leeuw. Begin juni is ze in de buurt van Regulus en ook veel helderder. We kunnen Mars blijven volgen tot ’s avonds in augustus.

Mercurius is een erg moeilijke planeet. Omdat haar baan dicht bij de Zon ligt, is ze maar zelden te zien. Het loont de moeite om eind maart, begin april naar de planeet uit te kijken, 's avonds in het westen. In januari en september is Mercurius 's morgens te zien. Zoek Mercurius met een verrekijker, net ná zonsondergang wanneer de planeet ’s avonds zichtbaar is of net voor zonsopkomst ‘s ochtends. Je vindt de planeet dan op 5 tot 10 graden boven de horizon.

Uranus en Neptunus kan je enkel met een sterrenkijker vinden. Hun positie vind je terug in de Hemelkalender 2010.

De Maan

Natuurlijk is ook de Maan een prachtig object om te bekijken. Vooral met een goede sterrenkijker  of verrekijker kan men heel wat details zien: kraters en gebergten, ringwallen en centrale pieken.

De Maan trekt in één maand rondom de Aarde. Langs de hemel passeert ze dan langs zowat alle sterren in de buurt van de ecliptica en ontmoet ze de planeten, die ook langs de ecliptica bewegen. Daardoor kunnen we telkens weer samenstanden zien van de Maan met de sterren of met de planeten

Enkele voorbeelden:
Op 25 februari 's avonds staat de maan nabij de Tweelingen en ook Mars staat in de buurt. Hetzelfde gebeurt op de avond van 24 maart. Op 15 april is er in de valavond dan een smalle maansikkel te zien met Mercurius en Venus in de omgeving richting west tot noordwest. Gebruik desnoods een verrekijker om de planeet beter in de avondgloed te kunnen vinden.

Verduisteringen

Dit jaar zijn er twee zonsverduisteringen en één maansverduistering.

Op 15 januari is er een ringvormige zonsverduistering die echter niet zichtbaar is in Europa. We moeten hiervoor naar Afrika en Azië. De totale zonsverduistering van 11 juli is ook niet zichtbaar in Europa. De totaliteitszone van deze eclips loopt over het zuidelijke deel van de  Stille Oceaan, over Paaseiland en eindigt in Patagonië. De maximale totaliteit duurt 5 minuten en 20 seconden. Hierdoor is deze eclips de langstduurende eclips van deze eeuw.

Op 21 december heeft een totale maansverduistering plaats waarvan het begin in West Europa ’s ochtends zichtbaar is. Hier zien we enkel de partiële fase laag in het noordnoordwesten omstreeks 07h00 alvorens zonsopgang en kort daarna gaat de maan onder.

Meteoren

De Aarde gaat in haar baan om de Zon op geregelde tijdstippen door een stofwolk van komeetrestanten. We kunnen dit waarnemen als vallende sterren of meteoren. De flitsende meteoren vormen een onuitputtelijke bron van genoegen en bezigheid voor de sterrenviend-zonder-kijker. Het systematisch waarnemen ervan kan nog allerlei wetenscappelijk bruikbare resultaten opleveren.
De gekendste meteorenzwerm zijn de Perseïden die zichtbaar zijn tijdens de maand augustus. Het maximum vindt plaats op 12 augustus. In afwezigheid van storend maanlicht kan wel iedere minuut een Perseïde te zien zijn. Ook op andere ogenblikken in het jaar zijn er ideale momenten om naar vallende sterren te kijken. Zeker interessant zijn de Boötiden begin januari en de Leoniden en Geminiden half november en half december respectievelijk.

Tijdens de sterrenkijkdagen van 19 en 20 maart

Op 20 maart om 23h staat de Maan schijnbaar dicht  tegen de Plejaden. Venus wordt stilaan zichtbaar in het westen kort na zonsondergang. Mars is ’s avonds zichtbaar tot lang na middernacht. Saturnus is deze dagen rond oppositie en is vrijwel de hele nacht zichtbaar en bevindt zich in het sterrenbeeld van de Maagd.

En nog veel meer

Er is nog veel meer te beleven aan de nachtelijke hemel. Neem nu de vier heldere satellieten van Jupiter. Galileo Galilei ontdekte ze en volgde als eerste het oneindig spel van hun beweging. Soms staan ze links van de planeet, soms rechts. Elk van de vier maantjes draait immers met zijn eigen snelheid omheen Jupiter. Soms staan ze zelfs alle vier aan de zelfde kant van de planeet. Wie een goede sterrenkijker heeft, kan de maantjes zelfs vóór de planeet zien trekken.

De Hemelkalender 2010, een uitgave van de Vereniging voor Sterrenkunde, beschrijft alle hemelverschijnselen voor het jaar 2010 in alle detail.